« لو به غير الماء حلقي شرق * كنت كالغصّان بالماء اعتصاري » « 1 » شاهد : در دخول « لو » بر اسمي « حلقي » است كه توهم مىشود كه مبتدا بوده و مابعد از آن خبر آن است و « لو » داخل بر جمله اسميه شده است . تركيب شعر : « به غير الماء » متعلق به « شرق » كه خبر است و « حلقي » مضاف و مضاف اليه مبتداست ، و « كنت » جواب « لو » و « كالغصّان » متعلق به « كائنا » حال از اسم « كنت » و « اعتصاري » مضاف و مضاف اليه خبر « كنت » و « بالماء » متعلق به « اعتصار » است . و « شرق » به معناى گرفتن گلو است و « غصّان » به معناى شخصى است كه گلوى او گرفته است و « اعتصار » به معناى بازكردن گلو از شيئى كه در گلو گير كرده است مىباشد . نكته : بايد توجه داشت كه فرق اين قسم با قسم اول اين است كه در قسم اول بعد از اسم مرفوع بعد از « لو » فعلى آمده كه فعل محذوف را تفسير مىكند ، لكن در اينجا اين گونه نيست . و اختلف فيه : در اين شعر و چگونگى تحليل نحوى آن در بين نحويون اختلاف شده است بعضى مانند ابن جنى گفته‌اند : بعد از « لو » جمله اسميه با همان تركيب مذكور آمده است و دخول « لو » بر جملهء اسميه هرچند نادر است لكن غلط نيست . ولى ابو على فارسى گفته است : اين شعر از نوع مسأله اول است كه « لو » داخل بر اسم مرفوعى شده كه فاعل فعل محذوفى است و كلمه بعد از آن اسم مرفوع آن فعل را تفسير و تبيين مىكند هرچند در اينجا آن مفسّر فعل نيست لكن از ماده آن فعل است يعنى « شرق » تفسير « شرق » محذوف مىكند و « حلقي » فاعل آن فعل محذوف است و اصل و تقدير شعر اين گونه بوده است : « لو شرق حلقي هو شرق » سپس اولا فعل و ثانيا مبتدا « هو » حذف شده است كه مرجع آن « حلقي » است . معناى شعر : « اگر به غير آب گلويم گرفته بود در اين صورت مىبودم همچون شخصى گلو گرفته كه با آب آن را از بين مىبردم » .

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 658 ، الخزانة : 3 / 594 ، الكتاب : 1 / 540 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 82 ، همع الهوامع : 2 / 66 ، حاشية الصبان : 4 / 40 .